Татарская спадчына ў Беларусі: што і дзе паглядзець?

21.11.2025 - 12:35 / 34travel.me

Беларускія татары зрабілі вялікі ўклад і ў развіццё рамёстваў, і ў культурны бэкграўнд нашай краіны. На працягу стагоддзяў яны вырошчвалі гародніну і даглядалі коней, выраблялі скуру і ахоўвалі дзяржаўныя межы. Цяпер у Беларусі жывуць каля 8 тысяч татараў. Пра тое, якую спадчыну яны збераглі, чытай у матэрыяле 34travel.

Гістарычная даведка

Татары жылі на тэрыторыі Беларусі яшчэ ў часы Вялікага Княства Літоўскага. Гэта і аселыя найміты з татарскіх ордаў, і ўлусы, якіх прывялі Вітаўт і Тахтамыш з сумеснага паходу ў 1397 годзе. Каля 50 тысяч татараў добраахвотна перасяліліся ў ВКЛ з Залатой Арды, калі тая аслабла і пагрузілася ў міжусобіцы. Нямала апынулася на нашых тэрыторыях і палонных. Напрыканцы XV – у пачатку XVI стагоддзяў да паўднёвых частак сённяшняй Беларусі даходзілі атрады Крымскага ханства. Баі вялі з пераменным поспехам – а захопленыя часта заставаліся тут назаўсёды: так, напрыклад, некаторыя з іх пасяліліся ў Горадні і літоўскіх цяпер Троках.

Татарам удалося захаваць культуру і звычаі, зберагчы абрады. Яны вызнавалі іслам, будавалі і наведвалі мячэці, гадавалі дзяцей згодна з шарыятам. Іх абавязкам была ваенная служба – ахова межаў княства, паходы супраць рыцараў-крыжакоў. Цікава, што службовых коней, зброю і амуніцыю татары павінны былі купляць за ўласныя сродкі.

Да XIX стагоддзя большая частка татараў стала сялянамі, рамеснікамі – яны ўмелі шыць, працаваць са скурай і коньмі. Некаторыя з іх рабілі кар'еру ў медыцыне і адукацыі.

Што захавалася: татарская спадчына ў Беларусі

Дакрануцца да татарскай гісторыі і культуры можна галоўным чынам у цэнтральных і заходніх рэгіёнах краіны. Пачнём з Менска – горада, дзе была адзіная ў Беларусі каменная мячэць. Вось некалькі мусульманскіх тэрмінаў, якія дапамогуць пагрузіцца ў кантэкст і культуру:

намаз – штодзённая пяціразовая малітва;

азан – гучны заклік да намазу, які можна пачуць з мячэці;

муэдзін – служка мячэці, які абвяшчае азан;

мінарэт – высокая вежа на мячэці, куды муэдзін падымаецца для азану;

імам –